راهبردنگار
«گروه بین‌المللی بحران»
در گزارشی تفصیلی تحولات اخیر در یمن را بررسی و تحلیل کرده است. ازنظر گزارش، حتی در شرایط عدم‌تمایل طرفین به جنگی فراگیر، یک چرخهٔ تشدید متقابل می‌تواند به گسترش بحران منجر شود؛ به‌ویژه آنکه جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، محیط منطقه‌ای را بی‌ثبات‌تر کرده است.
در بخشی از این گزارش، نویسنده، محاسبات عربستان و محدودیت‌های راهبردی ریاض را برشمرده است که به شرح زیر تقدیم می‌شود:
۱️⃣ عربستان در پیچیده‌ترین موقعیت میان بازیگران مستقیم بحران قرار دارد. ریاض نمی‌تواند حملات حوثی‌ها به خاک خود، تهدید کشتیرانی در باب‌المندب یا حملات آنان به نیروهای دولت [مستعفی] یمن را نادیده بگیرد؛ اما هم‌زمان، تمایل ندارد که به الگوی مداخلۀ نظامی گسترده، بین سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۲ بازگردد.
۲️⃣ راهبرد عربستان از سال ۲۰۲۲، بر خروج تدریجی از جنگ یمن استوار بوده است. هدف اصلی ریاض، کاهش تهدیدهای ناشی از یمن و فراهم‌کردن زمینۀ توافق سیاسی، بدون گرفتارشدن دوباره در یک مداخلۀ نظامی بلندمدت بوده است. تشدید اخیر حوثی‌ها، این راهبرد را با یک آزمون جدی مواجه کرده است.
۳️⃣ اهمیت باب‌المندب برای عربستان، به‌طور محسوسی افزایش یافته است. بسته‌شدن یا تشدید محدودیت‌ها در تنگۀ هرمز، اهمیت مسیرهای جایگزین صادرات انرژی عربستان ازطریق خط لوله شرق‌غرب و بنادر دریای سرخ، به‌ویژه ینبع، را افزایش داده است. بنابراین، حملات حوثی‌ها به کشتیرانی در دریای سرخ و باب‌المندب دیگر صرفاً مسئله‌ای مربوط به یمن نیست، بلکه مستقیماً به تجارت و صادرات انرژی عربستان مرتبط می‌شود.
۴️⃣ ریاض درحال ساخت یک شبکۀ امنیتی گسترده‌تر برای بازدارندگی است. تشکیل «ائتلاف چندملیتی دفاع دریایی» با مشارکت بیش‌از ۴۰ کشور (ازجمله آمریکا) و امضای توافق «دفاع مشترک مکه» با پاکستان و ترکیه، بخشی از این رویکرد است. هدف از این اقدامات، افزایش هزینۀ هرگونه تشدید علیه عربستان و تقویت ظرفیت‌های دفاعی و دیپلماتیک ریاض است [که البته ناموفق بوده است]، نه آماده‌سازی برای آغاز جنگی جدید.
۵️⃣ منطق اصلی عربستان، «بازدارندگی، بدون بازگشت به یک جنگ تمام‌عیار» است. ریاض می‌کوشد با ترکیب مشارکت‌های امنیتی، حمایت تسلیحاتی، اطلاعاتی، دفاعی و دریایی از نیروهای یمنی هم‌سو و استفاده از ظرفیت‌های دیپلماتیک، حوثی‌ها را مهار کند؛ بدون اینکه خود، وارد یک کارزار هوایی و زمینی گسترده و مستقیم شود.
۶️⃣ عربستان فعلاً نیروهای یمنی هم‌سو را در خط مقدم قرار داده است. ریاض، این نیروها را با تسلیحات پیشرفته، اطلاعات و پشتیبانی دفاعی و دریایی حمایت می‌کند؛ اما هم‌زمان تلاش دارد تا از اقداماتی که می‌تواند خارج از کنترل باشد و به تشدید گستردۀ جنگ منجر شود، جلوگیری کند.
۷️⃣ بااین‌همه، ظرفیت خویشتنداری ریاض شکننده است. تلفات سنگین در داخل خاک سعودی، آسیب جدی حوثی‌ها به تأسیسات نفتی، وقوع یک حادثۀ بزرگ در کشتیرانی و پیشروی عمدۀ حوثی‌ها به سمت ساحل غربی یمن یا مأرب، عربستان را در یک دوراهی راهبردی قرار داده است.
🔚 در مجموع، ریاض درحال اتخاذ دکترین «بازدارندگی شبکه‌ای برای مهار حوثی‌ها» است [دکترینی که با شکست مواجه شده است]. عربستان در پی آن است تا هزینهٔ تشدید را برای حوثی‌ها و ایران افزایش دهد، بدون آنکه دوباره در باتلاق جنگ یمن گرفتار شود. بااین‌حال، افزایش اهمیت دریای سرخ برای صادرات انرژی عربستان و هم‌زمانی بحران یمن با جنگ ایران باعث شده است تا آستانهٔ تحمل ریاض در برابر حملات حوثی‌ها کمتر شود.
