علی هاشم (روزنامه‌نگار و پژوهشگر پوشش‌دهنده جنگ‌ها، دیپلماسی و تحولات سیاسی در خاورمیانه؛ خبرنگار الجزیره و همکار پژوهشی مرکز مطالعات اسلامی و غرب آسیا، کالج سلطنتی هالووی، دانشگاه لندن)
فارن پالیسی
نکات کلیدی
🔸۱. جنگ سه‌ساله، پایان راهبرد نیابتی ایرانطی سه سال جنگ شدید در غزه، لبنان و ایران، راهبرد بازدارندگی ایران فروپاشیده است.
محور مقاومت که زمانی اولین خط دفاعی ایران در برابر اسرائیل و آمریکا بود، دیگر نمی‌تواند جنگ را از مرزهای ایران دور نگه دارد.
آنچه پیش‌تر یک راهبرد تدافعی مبتنی بر صبر راهبردی بود، اکنون با واقعیت جدیدی روبرو شده است: اسرائیل به‌طور فزاینده‌ای مایل به ضربه‌زنی پیش‌دستانه علیه دشمنان خود است.
🔸۲. معکوس‌شدن نقش‌ها؛ ایران در مقام مدافع نیابتی‌هادر تغییر عمیقی در معماری امنیتی ایران، نقش‌ها معکوس شده است.
به‌جای اینکه گروه‌های نیابتی از رسیدن جنگ به ایران جلوگیری کنند، تهران ناچار شده است برای دفاع از آنها وارد میدان شود.
حزب‌الله که زمانی سرنیزه‌ی محور مقاومت بود، اکنون به سازمانی تحت فشار تبدیل شده که پس از سقوط اسد در سوریه از خطوط تأمین قطع شده و توسط دولت لبنان تحت محاصره قرار گرفته است.
ایران نیز برای حفظ این متحد کلیدی خود، به حمایت نظامی و دیپلماتیک از آن پرداخته است.
🔸۳. تنگه هرمز، خط سوم دفاعیِ آزمایش‌شدهبا فروپاشی راهبرد نیابتی، ایران به خطوط دفاعی دوم و سوم خود متکی شده است:
زرادخانه موشکی و پهپادی، و برتری جغرافیایی با تکیه بر تنگه هرمز.
این خط سوم که پیش‌تر هرگز آزمایش نشده بود، اکنون به عنوان اهرم فشاری بی‌سابقه در درگیری به کار گرفته شده و به ایران قدرتی در مذاکرات با ترامپ داده است که پیش‌تر نداشت.
🔸۴. تغییر رژیم به سمت سخت‌تر شدنبا وجود ترور آیت‌الله علی خامنه‌ای و اعلام پیروزی ترامپ، حکومت ایران نه تنها سقوط نکرده، بلکه به سمت «سیستمی منسجم‌تر و سخت‌گیرانه‌تر» حرکت کرده است.
انتصاب محسن رضایی به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی، که پیش‌تر استدلال می‌کرد «امکان مذاکره و جنگ هم‌زمان وجود ندارد»، نشان‌دهنده تغییر در اولویت‌های دفاعی ایران است.
🔸۵. گمانه‌زنی درباره بازنگری در دکترین هسته‌ایرضایی در اقدامی بی‌سابقه، در مصاحبه تلویزیونی منطق پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای را زیر سؤال برد و پرسید:
«چرا ما هم نباید به دنبال سلاح هسته‌ای باشیم؟» این اظهارات هم‌زمان با بحث در مجلس ایران درباره خروج از این پیمان و سکوت رهبر جدید در مورد پایبندی به فتوای پدرش علیه سلاح هسته‌ای، احتمال شکل‌گیری «لایه چهارم» بازدارندگی ایران را تقویت کرده است.
🔸۶. بازسازی نیابتی‌ها؛ محور مقاومتِ بازطراحی‌شدهبا وجود تضعیف شدید، شبکه نیابتی ایران از بین نرفته است.
حزب‌الله پس از دو جنگ سخت با اسرائیل، خود را برای بازسازی آماده می‌کند. گروه‌های نیابتی عراق با وجود فشارها، همچنان فعالند و حوثی‌ها نیز توانایی اعمال فشار بر عربستان از طریق باب‌المندب را حفظ کرده‌اند.
با این حال، اولویت اصلی تهران اکنون بازسازی و توسعه برنامه موشکی و پهپادی است که نقشی کلیدی در جنگ ایفا کرده است.
🔸۷. جمع‌بندی؛ خط دفاعی قدیمی برنمی‌گرددخط دفاعی قدیمی در جنوب (لبنان) به زودی بازنخواهد گشت. آنچه جایگزین آن می‌شود، از درون مرزهای ایران آغاز می‌شود.
تنگه هرمز به مرکز ثقل جدید استراتژی ایران تبدیل شده و این کشور به دنبال ایجاد «واقعیت جدیدی» در منطقه است که در آن حضور آمریکایی برای چالش‌کشی به ایران وجود نداشته باشد.
